موضوعی که به اعتقاد آنان میتواند به حفظ میراث فنی هنر کاشی هفترنگ و تقویت جایگاه آن در معماری معاصر منجر شود.
نشست تخصصی «کاشی هفترنگ شیراز» با حضور استادکاران هنرهای سنتی، فعالان میراث فرهنگی، معماران، مهندسان و علاقهمندان به هنرهای ایرانی در نگارخانه گل و مرغ شیراز برگزار شد.
نشستی که محور اصلی آن بررسی ظرفیتهای این هنر در انتقال دانش بومی، مرمت بناهای تاریخی و کاربرد در معماری امروز بود.
دانش بومی؛ حلقه مفقوده نظام آموزشی
معاون صنایع دستی فارس، در این نشست، فاصله میان دانش آکادمیک و تجربه استادکاران سنتی را از چالشهای مهم حوزه میراث فرهنگی دانست و گفت بخش قابل توجهی از دانش فنی هنرهای سنتی در اختیار استادکارانی است که حاصل سالها تجربه عملی و آموزش سینه به سینه را با خود دارند، اما تاکنون سازوکار مؤثری برای پیوند این سرمایه دانشی با مراکز علمی و دانشگاهی شکل نگرفته است.
مجید سلیمی، گفت: هرجا همکاری میان استادکاران سنتی و متخصصان دانشگاهی شکل گرفته، نتایج ماندگارتری حاصل شده است.
سلیمی، گفت: دانش بومی در بسیاری از حوزههای مرتبط با میراث فرهنگی نهتنها مکمل دانش نوین، بلکه ضامن حفظ اصالت آثار تاریخی است.
او، گفت: پشت هر رشته صنایعدستی مجموعهای از دانشهای تخصصی نهفته است که طی نسلها شکل گرفتهاند.
این مقام مسئول، گفت: در هنر کاشی هفترنگ نیز فرآیندهایی چون ساخت بدنه، تهیه لعاب، ترکیب رنگ، پخت و اجرای نقوش، هر کدام حوزهای مستقل از دانش و مهارت محسوب میشوند.
استادکاران؛ حافظان میراث زنده
معاون صنایع دستی فارس، با تاکید بر جایگاه جهانی هنرهای سنتی ایران گفت استمرار تولید این آثار توسط استادکاران معاصر، یکی از ظرفیتهای کمنظیر فرهنگی کشور است؛ ظرفیتی که در رویدادهای بینالمللی نیز مورد توجه قرار میگیرد.
سلیمی، گفت: حفاظت از این سرمایه انسانی و فراهم کردن زمینه انتقال دانش آنان به نسلهای آینده، بخشی جداییناپذیر از سیاستهای صیانت از میراث فرهنگی است.
او، از معماران و مهندسان خواست نقش فعالتری در بهرهگیری از هنرهای سنتی در طرح های شهری و معماری ایفا کنند تا زمینه تقویت هویت ایرانی ـ اسلامی در فضاهای معاصر فراهم شود.
روایتی از سیر تحول کاشی هفت رنگ
پیشکسوت کاشیکاری سنتی، به بررسی روند تاریخی شکلگیری و تکامل کاشیکاری در ایران پرداخت و بر جایگاه ویژه مکتب کاشی هفترنگ شیراز تأکید کرد.
علی تعبدی، گفت بخش قابل توجهی از فعالان حوزه ساختوساز و حتی برخی کنشگران فرهنگی، آشنایی کافی با تفاوتهای کاشی هفترنگ سنتی و محصولات صنعتی ندارند؛ موضوعی که ضرورت برگزاری نشستهای تخصصی را دوچندان میکند.
تعبدی، گفت: استفاده از آجرها و نقوش لعابدار از دوران باستان در ایران رواج داشته و در دورههای مختلف تاریخی مسیر تکامل خود را طی کرده است.
هویت مستقل مکتب شیراز
این استاد پیشکسوت، گسترش کاشی هفترنگ در دوره صفویه را نقطه عطفی در تاریخ این هنر دانست و گفت: نیاز به اجرای سریعتر تزئینات معماری، زمینه توسعه این تکنیک را فراهم کرد؛ روشی که ضمن کاهش هزینه و زمان اجرا، امکان خلق طیف گستردهای از رنگها و نقوش را در اختیار هنرمندان قرار داد.
تعبدی، گفت: مکتب کاشی هفترنگ شیراز از نظر ترکیب رنگ، نوع نقوش و فضای بصری دارای هویتی مستقل است.
او، گفت: بهرهگیری از نقوش گل و مرغ، الهام از باغ ایرانی و استفاده از رنگهای زنده از جمله ویژگیهایی است که این مکتب را از دیگر شیوههای کاشیکاری ایران متمایز میکند.
این مقام مسئول، گفت: بخش مهمی از هویت بصری معماری ایران مرهون هنر و دانش استادکارانی است که در سنت هنری شیراز پرورش یافنه اند.
ضرورت بازگشت هنرهای سنتی به معماری امروز
پیشکسوت کاشیکاری سنتی، نسبت به کمرنگ شدن عناصر اصیل معماری ایرانی در ساختوسازهای جدید هشدار داد و گفت: بهرهگیری از ظرفیتهایی چون کاشیکاری سنتی، مقرنس، گرهچینی و منبت میتواند ضمن ارتقای کیفیت بصری فضاهای شهری، به حفظ هویت فرهنگی شهرها نیز کمک کند.
در پایان این نشست، حاضران ضمن بازدید از آثار ارائهشده، درباره ظرفیتهای کاشی هفترنگ شیراز در مرمت بنا تاریخی و کاربردهای آن در معماری معاصر به گفتگو و تبادل نظر پرداختند.
- نویسنده : مریم توانا
