در پیام دکتر «امین نیاکان» آمده است:
بسم الله الرحمن الرحیم
همکاران گرانقدر، دلاورمردان و شیرزنان اورژانس پیش بیمارستانی ۱۱۵ سراسر استان فارس؛
با افتخار و درک عمیق از مسوولیت خطیرتان، فرا رسیدن ۲۶ شهریور ماه ۱۴۰۴، پنجاهمین سالروز تأسیس اورژانس پیش بیمارستانی ۱۱۵ را که به شعار پرمحتوای «نیم قرن تلاش بیوقفه برای حیات» مزین گشته است، به شما تبریک و تهنیت عرض مینمایم.
پنجاه سال ایستادگی در خط مقدم نجات جان انسانها؛ پنجاه سال عبور از گذرگاههای دشوار، از کوهستانهای صعبالعبور تا جادههای پرحادثه، از شبهای تاریک و سرد تا روزهای طاقتفرسای گرم. این مسیر، مسیری پر از چالشهای پیشبینیناپذیر، تصمیمگیریهای آنی در شرایط بحرانی و مواجهه با دشوارترین صحنههای زندگی بوده است. شما، بدون هیچگونه تردید، در صف اول مقابله با حوادث بودهاید؛ جایی که هر ثانیه ارزشمند و هر تصمیمی سرنوشتساز است.
از شبانگاهان بیخوابی و اضطراب تا روزهایی که در سرما و گرما، به ندای استمداد پاسخ دادهاید. از مشاهده صحنههای دلخراش تا حفظ خونسردی و ارائه بهترین خدمات درمانی در سریعترین زمان ممکن؛ همه و همه، بخشی از سختیهای بیشماری است که شما هر روز با جان و دل پذیرا هستید.
مجموعه پرافتخار دانشگاه علوم پزشکی شیراز به خود میبالد که خانواده بزرگ سلامت کشور، از وجود دلسوزان و متخصصانی چون شما بهرهمند است و صمیمانه و از اعماق وجود، از رشادتها، استقامت و تعهد بیدریغ شما در طول این پنجاه سال قدردانی میکند. شما، نماد واقعی امید و پناهگاه امن در لحظات اضطراری هستید.
همت و پشتکار شما، که گاه در شرایطی فراتر از تصور انجام وظیفه میکنید، ستودنی است.
قدردان تمامی جانفشانیهای شما هستیم و از خداوند متعال، برایتان صحت، سلامت، آرامش و توفیق روزافزون در ادامه این خدمت مقدس، مسئلت داریم.
امیدواریم با حمایتهای همهجانبه و ارتقای مستمر زیرساختها، بتوانیم سختیهای مسیر خدمت شما را اندکی کاهش دهیم و همچنان شاهد درخشش نور امید در قلبهای نیازمند باشیم.
نقش تغذیه در بهبود عملکرد مغزی و تمرکز کودکان
تغذیه مناسب در دوران کودکی نقش بسیار مهمی در رشد مغز، بهبود عملکرد شناختی و افزایش توانایی تمرکز دارد. سال های اولیه زندگی، بهویژه در پنج سال اول، دورهای بحرانی برای رشد عصبی کودک است و دریافت ریزمغذی ها و درشت مغذی های کلیدی در این زمان، می تواند اثرات بلند مدتی بر ظرفیت ذهنی و تحصیلی او داشته باشد.
اسیدهای چرب امگا-۳ (DHA و EPA)
اسیدهای چرب بلند زنجیره امگا-۳، به ویژه DHA، از اجزای اصلی غشای سلول های عصبی و برای رشد و عملکرد مغز ضروری هستند.
مطالعات نشان داده است که مصرف کافی DHA در کودکان می تواند موجب بهبود حافظه، تمرکز و کاهش رفتارهای بیش فعالانه شود.
منابع غذایی : ماهی های چرب (مانند سالمون و ساردین)، روغن کتان، گردو، تخممرغ های غنی شده؛ مصرف حداقل ۲ وعده ماهی در هفته برای کودکان بالای ۲ سال توصیه می شود.
آهن و تأثیر آن بر یادگیری
کمبود آهن، شایع ترین کمبود تغذیه ای در کودکان است و با اختلال در عملکرد مغزی، اُفت حافظه کوتاه مدت و کاهش توجه همراه است.
منابع غذایی آهن: گوشت قرمز، مرغ، حبوبات، زرده تخممرغ، غلات غنی شده.
مصرف ویتامین C همراه منابع گیاهی آهن میتواند جذب آن را به طور قابل توجهی افزایش دهد.
ویتامین های گروه B، به ویژه B6، B12 و فولات
این ویتامین ها در ساخت انتقال دهنده عصبی نقش دارند و کمبودشان می تواند باعث خستگی ذهنی، بی قراری و ضعف تمرکز شود.
منابع غذایی: تخم مرغ، گوشت، ماهی، سبزی های برگ سبز، لبنیات.
یُد: عنصر کلیدی در تکامل مغزی
کمبود یُد به ویژه در سال های اولیه زندگی، منجر به کاهش ضریب هوشی و بروز اختلالات یادگیری می شود.
منابع غذایی: نمک یددار، ماهی، لبنیات، تخممرغ.
نقش تغذیه در اختلال نقص توجه/بیشفعالی (ADHD)
برخی شواهد حاکی از آن است که رژیم غذایی سرشار از قندهای ساده، مواد افزودنی (مانند رنگ های مصنوعی) و چربی های ترانس می تواند رفتارهای بیش فعالانه را تشدید کند.
پیشنهاد میشود رژیم کودک شامل موارد زیر باشد:
کربوهیدراتهای پیچیده مانند نان سبوس دار و جو دوسر
پروتئین کافی در هر وعده غذایی
حذف نوشابه و اسنک های فرآوری شده
مکملها چه زمانی لازم است؟
در کودکانی که رژیم غذایی متنوع دارند، نیازی به مکمل نیست؛ با این حال در موارد زیر ممکن است مکمل تجویز شود:
بدغذایی شدید
محدودیت های رژیمی ( رژیم وگان)
بیماری های خاص یا شرایط پزشکی خاص
مشورت با پزشک یا متخصص تغذیه پیش از مصرف هرگونه مکمل ضروری است.
برای بهبود عملکرد مغزی و افزایش تمرکز کودکان، رژیم غذایی باید سرشار از ریزمغذی های کلیدی مانند آهن، یُد، ویتامین های گروه B و اسیدهای چرب امگا-۳ باشد.
همچنین، پرهیز از مصرف بیش از حد قندهای ساده، غذاهای فرآوری شده و مواد افزودنی نیز ضروری است. والدین با فراهم کردن یک رژیم غذایی متنوع، طبیعی و مغذی، می توانند به شکل موثری از رشد ذهنی فرزندان خود حمایت کنند.
«زهرا مغدانی» کارشناس ارشد تغذیه گروه بالینی دانشکده تغذیه و علوم غذایی،دانشگاه علوم پزشکی شیراز
روابط زوجین و مهارت تابآوری در زندگی مشترک
زندگی مشترک همواره با تغییرات، چالش ها و بحران های متعددی همراه است.
زوجین در طول زندگی با مسائل متنوعی از جمله مشکلات اقتصادی، فشارهای شغلی گرفته تا تعارضهای خانوادگی، بیماری، فرزند پروری و حتی بحران های اجتماعی مواجه میشوند، آنچه کیفیت رابطه را تعیین میکند، نه فقدان مشکلات، بلکه نحوه مواجهه زوجین با این مشکلات است.
دکتر «فاطمه عادلمند»، دکترای تخصصی روانشناسی و روانشناس مرکز مشاوره دانشگاه، گفت: تابآوری زوجی به عنوان یک سازه روانشناختی، به توانایی زوجین در سازگاری مثبت با شرایط دشوار و حفظ پایداری رابطه اشاره دارد.
تابآوری زوجی چیست؟
به گفته دکتر عادلمند، نظریه سیستم های خانواده تأکید دارد که رابطه زوجی یک نظام پویا است که تغییرات و فشارهای بیرونی میتوانند آن را متأثر کنند؛ بنابراین تاب آوری در روابط زوجین صرفاً ویژگی فردی نیست، بلکه حاصل تعاملات دوسویه، الگو های ارتباطی و انسجام عاطفی میان همسران است.
وی افزود: از منظر نظریه دلبستگی، زوجینی که سبک دلبستگی ایمن دارند، بیشتر قادرند در شرایط بحرانی به یکدیگر تکیه کنند و حمایت متقابل نشان دهند؛ در حالی که سبک های اجتنابی یا مضطرب، اغلب موجب افزایش تنش و کاهش تابآوری میشوند.
مؤلفههای تابآوری زوجی
این روانشناس مؤلفه های اصلی تابآوری را شامل ارتباط مؤثر، حل تعارض سازنده، انسجام و همبستگی عاطفی، انعطاف پذیری و معنا بخشی به تجربه ها عنوان کرد.
دکتر عادل مند با اشاره به اینکه ارتباط صادقانه درباره نیازها و احساسات و پرهیز از سرزنش زیربنای تاب آوری است، اظهار کرد: زوجهای تابآور، بحرانها را تهدید صرف نمیبینند، بلکه فرصتی برای رشد شخصی و مشترک تعبیر میکنند.
عوامل تأثیرگذار بر تابآوری
او، گفت: عوامل فردی مانند عزت نفس، تنظیم هیجان، سلامت روان و مهارت های مقابلهای هر یک از همسران، عوامل بین فردی مثل کیفیت رابطه، اعتماد متقابل و حمایت اجتماعی و همچنین عوامل محیطی مانند منابع اجتماعی، حمایت خانواده گسترده، وضعیت اقتصادی و هنجارهای فرهنگی، همگی نقش مهمی در میزان تابآوری دارند.
این روانشناس مرکز مشاوره دانشگاه ادامه داد: تحقیقات نشان میدهد زوجین تاب آور سطح رضایت زناشویی بالاتری دارند، کمتر دچار طلاق و جدایی میشوند و فرزندانشان از سلامت روانی و عملکرد تحصیلی بهتری برخوردارند.
راهکارهایی برای تقویت تابآوری زوجی
عادلمند، گفت: آموزش مهارتهای ارتباطی از جمله گوش دادن فعال و بیان غیرتهاجمی احساسات، مدیریت استرس و تنظیم هیجان با روشهایی مانند مراقبه و تنفس عمیق، ایجاد تجربیات مثبت و خاطره سازی، حمایت متقابل در شرایط بحران و مراجعه به مشاوره خانواده در مواقع تعارض شدید، از اقدامات مؤثر در افزایش تابآوری هستند.
تابآوری، موتور رشد زندگی مشترک
او، گفت: تابآوری در روابط زوجین فرایندی پویا، تعاملی و قابل یادگیری است، این توانایی نه تنها به همسران کمک میکند بحرانها را پشت سر بگذارند، بلکه زمینهساز شکلگیری رابطهای عمیقتر، صمیمانهتر و پایدارتر است و میتواند علاوه بر نقش محافظتی، موتور رشد زندگی مشترک باشد.
گوش دادن بدون قضاوت، نخستین گام حمایت از فرد افسرده
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر اینکه گوش دادن بدون قضاوت نخستین گام در حمایت از فرد افسرده است، گفت: ارتباط و صحبت با فردی مطمئن و قابل اعتماد میتواند نقش مهمی در کاهش احساس درماندگی داشته باشد.
دکتر «هانیه بنی اسدیپور»، متخصص اعصاب و روان و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، گفت: در فرهنگ ایرانی که روابط خانوادگی جایگاه ویژهای دارد، گفتوگو با یکی از اعضای خانواده یا دوست صمیمی، اگر بدون قضاوت باشد، میتواند نخستین و مؤثرترین گام برای مقابله با ناامیدی باشد.
او، گفت: حمایت خانوادگی سنگ بنای بهبودی است و اطرافیان میتوانند با پیشنهاد فعالیتهای ساده اما معنادار مانند پیادهروی کوتاه، تماس تلفنی یا نوشتن احساسات، به کاهش تنش کمک کنند.
این روانپزشک به خانوادهها توصیه کرد: هنگام مواجهه با فرزند افسرده، فضایی امن و بدون قضاوت فراهم کنید، به صحبتهای او گوش دهید و هیجاناتش را تأیید کنید، تحقیقات نشان میدهد نوجوانان زمانی که میدانند والدینشان بدون سرزنش به حرفها یشان گوش میدهند، راحتتر احساساتشان را بیان میکنند.
مراجعه به مشاور تابو نیست!
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: خانوادهها باید فرهنگ مراجعه به روانشناس و روانپزشک را عادیسازی کنند، همانطور که افراد هنگام بیماری جسمی به پزشک مراجعه میکنند، در مشکلات روان نیز باید به متخصص رجوع شود.
بنی اسدیپور، گفت: در مواجهه با فرد افسرده، استفاده از جملات مقایسهای، سرزنشآمیز یا نصیحتمحور نتیجه منفی دارد؛ افسردگی یک بیماری زیستی–اجتماعی است، نه ضعف اراده؛ دوستان و همکاران لازم است با گوش دادن و در صورت لزوم، پرسش مستقیم درباره افکار خودکشی، زمینه دسترسی فرد به کمک حرفهای را فراهم کنند.
اقدام فوری در موارد خطر
وی تأکید کرد: در صورتی که فرد افسرده افکار خودکشی دارد، باید فوراً با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا خط مشاوره ۱۴۸۰ تماس گرفته شود، انتقال به اورژانس روانپزشکی، دور کردن وسایل خطرناک و ماندن در کنار فرد از مهمترین اقدامات اولیه است.
سه رکن اصلی سلامت روان
این روانپزشک ورزش منظم، تغذیه مناسب و خواب کافی را سه رکن سلامت روان معرفی کرد و گفت: ورزش باعث ترشح هورمونهای شادی بخش و کاهش هورمون استرس میشود و ۳۰ دقیقه پیادهروی تند، سه تا پنج بار در هفته، میتواند علائم افسردگی را کاهش دهد.
به گفته وی، رژیم غذایی سرشار از امگا۳، ویتامین D و الگوی مدیترانهای (سبزیجات، میوه، ماهی و روغن زیتون) در حدود ۳۰ درصد موارد به بهبود خلق کمک میکند.
دکتر بنیاسدیپور افزود: خواب کافی و منظم نیز عاملی کلیدی در پیشگیری از افسردگی است، مطالعات نشان میدهد افراد دچار بیخوابی سه برابر بیشتر از سایرین در معرض افکار خودکشی هستند؛ پایبندی به برنامه خواب ۷ تا ۸ ساعته باکیفیت میتواند نقش مهمی در سلامت روان داشته باشد.
نوروبیون، از فواید تا هشدارها
نوروبیون چیست و از چه ترکیباتی تشکیل شده است؟
نوروبیون یک مکمل دارویی ترکیبی شامل سه ویتامین اصلی گروه B یعنی تیامین (ویتامینB1)، پیریدوکسین (ویتامینB6) و سیانوکوبالامین (ویتامین(B12 است.
کمبود این ویتامینها میتواند منجر به اختلالاتی از جمله پلینوروپاتیها (مانند نوروپاتی دیابتی)، آسیبهای عصبی و سندرمهای درد شود؛ ترکیب نوروبیون برای حفظ سلامت اعصاب محیطی، کمک به فرآیندهای متابولیکی و خونسازی طراحی شده است؛ حضور همزمان این سه ویتامین باعث میشود که نوروبیون در مقایسه با مصرف تکدارویی آنها اثرات همافزایی بیشتری در بهبود عملکرد عصبی و عضلانی داشته باشد.
نوروبیون در چه اَشکال دارویی موجود است؟
این دارو معمولاً در دو شکل اصلی خوراکی و تزریقی در بازار دارویی یافت میشود؛ شکل خوراکی آن به صورت قرص یا کپسول برای مصرف روزانه و پیشگیری یا درمان خفیف کمبود این ویتامینها مناسب است؛ در مقابل، آمپول تزریقی نوروبیون حاوی دوز بالاتری از ترکیبات فعال است و به دلیل جذب سریعتر، در درمان کمبودهای شدید یا اختلالات عصبی حاد ترجیح داده میشود؛ انتخاب شکل دارویی به وضعیت بالینی بیمار، شدت علائم و نظر پزشک بستگی دارد.
فواید درمانی نوروبیون چیست؟
نوروبیون به دلیل دارا بودن ویتامینهای گروه B، به ویژه B12، در مدیریت برخی اختلالات عصبی و هماتولوژیک کاربرد دارد؛ مطالعات نشان دادهاند که نوروبیون ممکن است علائمی مانند خستگی مزمن، ضعف عضلانی، بیحسی و گزگز اندامها را تسکین دهد، هرچند اثربخشی آن به شدت کمبود ویتامین و وضعیت بالینی بیمار بستگی دارد؛ همچنین، ویتامین B12 به دلیل نقش کلیدی در سنتز DNA و فرآیند خونسازی، در درمان کمخونی مگالوبلاستیک ناشی از کمبود این ویتامین مؤثر است؛ با این حال، استفاده از نوروبیون باید با تایید کمبود ویتامین از طریق آزمایشهای بالینی و تحت نظارت پزشک انجام شود.
دوز مصرفی نوروبیون چگونه است؟
مقدار مصرف نوروبیون بسته به شکل دارویی و شرایط بیمار متفاوت است؛ به طور معمول، قرص خوراکی نوروبیون یک بار در روز مصرف میشود، در حالی که فرم تزریقی آن در شرایط حاد هفتهای یک تا سه بار تزریق میگردد و سپس فواصل بین تزریقها بر اساس پاسخ بالینی بیمار افزایش مییابد؛ توجه به این نکته لازم است که دوز دقیق و مدت مصرف نوروبیون باید توسط پزشک یا داروساز تعیین شود و استفاده خودسرانه میتواند منجر به بروز عوارض ناخواسته شود.
شرایط نگهداری نوروبیون
برای حفظ پایداری و اثربخشی نوروبیون، رعایت شرایط نگهداری ضروری است؛ آمپولهای تزریقی باید در یخچال (دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد) و دور از نور مستقیم نگهداری شوند؛ قرصها یا کپسولهای خوراکی را میتوان در دمای اتاق (زیر ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتیگراد)، در محیط خشک و دور از رطوبت و نور نگهداری کرد؛ همیشه به دستورالعملهای درج شده روی بستهبندی محصول توجه کنید و از نگهداری دارو در شرایط نامناسب خودداری نمایید.
چه عوارض یا هشدارهایی در مصرف نوروبیون مطرح است؟
به طور کلی نوروبیون داروی ایمنی محسوب میشود، اما در برخی بیماران ممکن است واکنشهای حساسیتی به ویژه نسبت به ویتامین B12 مشاهده شود؛ تزریق عضلانی نیز میتواند با درد، قرمزی یا التهاب در محل تزریق همراه باشد؛ یکی از نکات مهم این است که مصرف طولانی مدت و با دوز بالای ویتامین B6 احتمال ایجاد نوروپاتی حسی را افزایش میدهد؛ همچنین مصرف همزمان نوروبیون با برخی داروها از جمله ایزونیازید، هیدرالازین و بعضی داروهای ضدتشنج ممکن است سطح ویتامینهای گروه B را تغییر دهد و نیاز به تنظیم دوز داشته باشد؛ در دوران بارداری و شیردهی نیز استفاده از نوروبیون تنها باید با تجویز پزشک صورت گیرد.
جمعبندی
نوروبیون یک فرآورده مکمل ارزشمند برای کمک به عملکرد صحیح اعصاب و خونسازی است؛ با این حال، باید توجه داشت که استفاده از آن به ویژه در فرم تزریقی، نیازمند نظارت دقیق بر وضعیت بیمار و بررسی سایر داروهای مصرفی است؛ مصرف خودسرانه یا طولانی مدت این دارو بدون پایش بالینی، میتواند به بروز عوارض ناخواسته منجر شود.
بهترین رویکرد، مراجعه به پزشک برای تشخیص دقیق و مشورت با داروساز برای آگاهی از شیوه صحیح مصرف، دوز مناسب و پیشگیری از تداخلات دارویی است؛ داروساز به عنوان نزدیک ترین عضو تیم درمانی در داروخانه میتواند نقش مهمی در آموزش صحیح بیماران، پایش مصرف دارو و افزایش ایمنی درمان داشته باشد.
نوروبیون تنها زمانی بیشترین فایده را خواهد داشت که آگاهانه، اصولی و زیر نظر تیم درمانی مصرف شود.
دکتر «غزاله مصلح» عضو هیات علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز
- نویسنده : مریم توانا
